Kunstmatige intelligentie (AI) wordt vaak afgeschilderd als een dreigende disruptor, die angst oproept over energieverbruik, ethiek en surveillance. Maar een nieuwe, door vakgenoten beoordeelde studie, gepubliceerd in npj Climate Action, suggereert dat AI wel eens een van de krachtigste instrumenten zou kunnen zijn om een klimaatramp te helpen voorkomen.
Volgens het rapport ' Green and Intelligent: The Role of AI in the Climate Transition' , geschreven door onderzoekers van het Grantham Research Institute aan de London School of Economics en Systemiq, zou de gerichte toepassing van AI in slechts drie sectoren – energie, transport en voedsel – de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen met 3.2 tot 5.4 miljard ton CO₂-equivalent per jaar kunnen verminderen tegen 2035.
Dat is ongeveer 7 tot 10 procent van de huidige wereldwijde uitstoot. En, cruciaal, de auteurs stellen dat deze besparingen opwegen tegen de CO2-uitstoot van het energieverbruik van AI, inclusief die van datacenters die generatieve modellen aandrijven.
"Wat als we AI zouden kunnen gebruiken om de kantelpunten van belangrijke koolstofarme technologieën te versnellen?", aldus Dr. Mattia Romani, een van de auteurs, in een exclusief interview met Climate Solutions News . "AI optimaliseert complexe systemen, helpt bij het ontdekken van nieuwe materialen, stuurt gedrag aan, verbetert modellen – en dit zijn allemaal zaken die essentieel zijn voor de transitie naar een koolstofarme economie."
Vijf belangrijke manieren waarop AI de klimaatimpact kan vergroten
Het onderzoek identificeert vijf belangrijke ‘impactgebieden’ waar AI mitigatie, adaptatie en veerkracht kan ondersteunen:
- Het transformeren van complexe systemen zoals elektriciteitsnetwerken of gedeelde mobiliteitsnetwerken
- Versnelling van technologische ontdekking en efficiënt gebruik van hulpbronnen
- Het stimuleren van consumentengedrag richting keuzes met een lagere CO2-uitstoot
- Verbetering van modellering voor klimaatsystemen en beleidsinterventies
- Het beheren van aanpassing en veerkracht, inclusief het voorspellen van rampen
Dit zijn geen abstracte categorieën. Ze beschrijven hoe AI de regels al begint te veranderen, of het nu gaat om het helpen van Google's FloodHub bij het voorspellen van rampen of DeepMind's AlphaFold bij het versnellen van het ontwerp van alternatieve eiwitten.
"We dachten: laten we eens een rekensommetje maken en uitrekenen hoe groot die bijdrage zou kunnen zijn", aldus Romani.
Luister je liever naar een podcastversie van het interview met Dr. Romani? Je kunt het hier op Acast beluisteren , of op Spotify , Apple Podcasts of Amazon Music.
Sector Deep Dive: Energie, Vlees & Zuivel en Lichte Voertuigen
In plaats van top-down economische modellen te gebruiken, kozen de onderzoekers voor een bottom-up benadering. Ze analyseerden hoe AI de acceptatie en efficiëntie van koolstofarme oplossingen in drie sectoren zou kunnen beïnvloeden, elk geselecteerd op basis van hun emissievoetafdruk en de kwaliteit van de beschikbare data.
Energie: slimmere netwerken, betere voorspellingen
AI zou de uitstoot in de energiesector met wel 1.8 miljard ton per jaar kunnen verminderen, voornamelijk door de integratie van hernieuwbare energie in het elektriciteitsnet te optimaliseren. Dit omvat het nauwkeuriger voorspellen van de vraag en het verbeteren van de belastingsfactor van zonne- en windenergie met wel 20 procent.
"AI is geweldig in voorspellingen", zei Romani. "Het doet het soort voorspellingen dat energiesystemen nodig hebben veel beter dan traditionele modellen."
Voedsel: alternatieve eiwitten op grote schaal
In de voedingssector kan AI de acceptatie van alternatieve eiwitten versnellen, waardoor deze lekkerder en betaalbaarder worden.
Romani legde uit dat veel vleesproducten, zoals die worden gebruikt in fastfood of dierenvoer, eenvoudig vervangen kunnen worden door eiwitalternatieven die zijn verbeterd dankzij door AI ontworpen texturen en smaken.
"We hebben het niet over het vervangen van je zondagse gebraad," zei hij. "Het is het vlees in pizzatoppings, kant-en-klaarmaaltijden en dierenvoer waar vervanging makkelijker is."
Het rapport modelleert drie scenario's. In het meest ambitieuze scenario zou AI de consumptie van alternatieve eiwitten tegen 50 met maar liefst 2035 procent kunnen verhogen, wat de uitstoot met 3 miljard ton per jaar zou kunnen verminderen.
Mobiliteit: gedeeld en elektrisch
In de transportsector kan AI de uitstoot met wel 0.6 miljard ton per jaar verminderen door geoptimaliseerde systemen voor gedeelde mobiliteit en een grotere acceptatie van elektrische voertuigen (EV's). AI kan bijvoorbeeld helpen bij het vinden van betere batterijmaterialen of het optimaliseren van de locatie van laadinfrastructuur voor EV's.
Al met al zouden de cumulatieve jaarlijkse besparingen tegen 2035 kunnen oplopen tot 5.4 miljard ton – en dat allemaal in slechts drie sectoren. En, zoals Romani opmerkt, hierbij zijn mogelijke overloopeffecten naar andere gebieden, zoals de industrie of de bouw, niet meegerekend.
"We hebben ons bewust alleen gericht op directe effecten in drie sectoren", zei hij. "Maar de realiteit is dat verbeteringen in de ene sector vaak doorwerken in andere."
Energiegebruik van AI: een gerechtvaardigde afweging?
Natuurlijk is AI niet gratis als het gaat om uitstoot. Datacenters verbruiken aanzienlijke hoeveelheden elektriciteit en de AI-werklast neemt toe. Maar het rapport schat dat de totale uitstoot van alle AI-gerelateerde activiteiten, niet alleen die voor decarbonisatie, in 1 ongeveer 2035 gigaton per jaar zal bedragen.
Zelfs als we voorzichtige aannames doen, is de CO2-besparing veel groter dan de kosten.
"We hebben een voorzichtige aanpak gehanteerd", legde Romani uit. "We gingen ervan uit dat de efficiëntie van datacenters niet zou verbeteren en dat alle elektriciteit afkomstig zou zijn van het gemiddelde net. Maar zelfs dan wegen de emissiebesparingen ruimschoots op tegen de toename."
De eigen schatting van het Internationaal Energie Agentschap, die werd vrijgegeven nadat de modellering van het rapport was afgerond, komt overeen met deze cijfers, wat erop wijst dat de aannames in het onderzoek kloppen.
Wat moet er nu gebeuren?
Ondanks het potentieel van AI, is het rapport duidelijk dat het zonder sturing geen klimaatwinst zal opleveren.
"Op dit moment zijn we er gewoon nog niet", aldus Romani. "Techbedrijven, overheden en energieleveranciers moeten samenwerken om meer doelbewuste toepassingen van AI voor het klimaat te stimuleren."
Hoewel de private sector hier een rol in speelt, is publiek leiderschap essentieel.
"Overheden moeten gunstige voorwaarden creëren", aldus Romani. "Ze moeten onderzoek stimuleren, investeringen stimuleren en ervoor zorgen dat AI-toepassingen het algemeen belang dienen."
Dit omvat het aanpakken van digitale ongelijkheden tussen het mondiale Noorden en Zuiden. "Overheidsinvesteringen in AI-infrastructuur en -onderwijs in ontwikkelingslanden zullen essentieel zijn", aldus het rapport.
Romani sloot zich hierbij aan en waarschuwde voor toenemende verdeeldheid als de toegang tot AI ongelijk blijft.
“Overheidsinterventie is vooral belangrijk om de potentiële risico’s aan te pakken… zoals de verergering van de ongelijkheid tussen het mondiale Noorden en het mondiale Zuiden.”
Geen wondermiddel, maar een krachtig hefboomeffect
De onderzoekers zijn voorzichtig met overschatting. De analyse modelleert geen rebound-effecten, zoals een toename van de consumptie door efficiëntere systemen, en legt ook geen dynamische economische veranderingen vast.
Maar zelfs met conservatieve aannames laat het rapport zien dat AI een netto positieve invloed kan hebben op het klimaat, mits het met zorg en doel wordt gebruikt.
"Dit is geen wondermiddel", zei Romani. "Maar het is een krachtig instrument. En een dat we nog niet ten volle benutten."
