De 35x35-elektriciteitsbelofte van COP31 is afhankelijk van schonere elektriciteitsnetten, zo blijkt uit onderzoek van Greenly.

Elektrische auto's, warmtepompen en elektrische boilers onttrekken altijd brandstof aan de gebruiksplaats. Of ze ook koolstofdioxide uitstoot, hangt af van de energiecentrale aan het andere uiteinde van de kabel. Dat is de belangrijkste conclusie van een nieuwe studie van het Greenly Carbon Institute. Het instituut is de onderzoeksafdeling van Greenly , een in Parijs gevestigd bedrijf voor koolstofboekhouding. Het onderzoekt de belangrijkste elektrificatiedoelstelling die Turkije aan regeringen zal presenteren tijdens COP31 in Antalya.

Het Turkse voorzitterschap publiceerde op 21 september de COP31-belofte "35-by-35" . Daarin worden landen opgeroepen om het aandeel van elektriciteit in het wereldwijde energieverbruik te verhogen tot 35 procent in 2035. Greenly heeft elk van de 38 OESO-landen en China getoetst aan deze norm. Vervolgens heeft het bedrijf berekend hoeveel fossiele brandstoffen elektrische apparatuur zou kunnen vervangen en hoeveel CO2 er op elk nationaal elektriciteitsnet bespaard zou worden.

Het grootste deel van de OESO-landen ligt ver achter op de maatstaf.

Volgens het onderzoek leverde elektriciteit in 2023 25.1 procent van het uiteindelijke energieverbruik van de OESO-landen. Alleen IJsland, Noorwegen, Israël en Korea overschrijden al de 35 procent. De overige 34 leden zouden tot 2035 jaarlijks 0.8 tot 1.7 procentpunt moeten toevoegen. Dat is vele malen sneller dan hun historische tempo.

Om die 34 landen de grens te laten bereiken, zou er jaarlijks ongeveer 6,500 terawattuur (TWh) aan fossiele brandstoffen moeten verdwijnen. Dat vereist zo'n 2,400 TWh extra elektriciteit. De Verenigde Staten zijn verantwoordelijk voor ongeveer de helft van beide cijfers. Elektromotoren en warmtepompen verspillen minder energie. Daardoor is er in het scenario van Greenly voor dezelfde diensten ongeveer 9.5 procent minder eindenergie nodig.

Volgens schattingen van Climate Action Tracker moet de elektrificatie de doelstelling bijna verviervoudigen. Met het huidige beleid zal het wereldwijde aandeel slechts 28 procent bedragen in 2035. Het speciale rapport van het Internationaal Energieagentschap voor het voorzitterschap schat het aandeel daarentegen op ongeveer 30 procent met het huidige beleid.

Eén doel, drie uitgangspunten

Greenly koppelt de elektrificatiegraad van elk land aan het aandeel van hernieuwbare energiebronnen en kernenergie in de energieproductie. Samen genomen verdelen deze twee cijfers de OESO in drie groepen.

Oostenrijk, Denemarken en Luxemburg hebben elektriciteitsnetten die voor meer dan 84 procent koolstofarm zijn. Toch levert elektriciteit minder dan 23 procent van hun uiteindelijke energiebehoefte. Hun prioriteit ligt bij het vervangen van voertuigen, boilers en fabrieksuitrusting.

Israël, Korea en Japan zitten rond of boven de 35 procent. Koolstofarme energiebronnen leveren echter slechts respectievelijk 11.8, 38.8 en 29.8 procent van hun energie. Voor hen is schone energieopwekking dus prioriteit.

Polen, de Verenigde Staten en Duitsland kampen tegelijkertijd met beide problemen. Het aandeel van Polen in de elektriciteitsvoorziening bedraagt ​​16.7 procent, waarvan 27.7 procent afkomstig is van koolstofarme energie.

Letland laat zien waarom het verschil op zich misleidend kan zijn. Het percentage ligt verder van de 35 procent dan Polen, met 20.8 procentpunten tegenover 18.3 procent. Toch wekt Letland 77.7 procent van zijn energie op uit koolstofarme bronnen, bijna drie keer zoveel als Polen.

Dezelfde omrekening, totaal verschillende resultaten.

Greenly voerde een identieke conversie uit met het elektriciteitsnet van elk land voor 2023. Frankrijk behoudt ongeveer 92 procent van de potentiële CO2-besparing. Duitsland en de Verenigde Staten behouden 41 procent, Japan 14 procent en Polen slechts 3 procent.

China komt er het slechtst vanaf in het model van Greenly. De uitstoot zou toenemen, omdat elektriciteitscentrales op kolen de kolen die direct in de industrie worden verbrand, zouden vervangen. De studie merkt op dat kolen nog steeds ongeveer 60 procent van de Chinese elektriciteit leveren. Volgens eigen statistieken schat de Chinese elektriciteitsraad het aandeel van China in de elektriciteitsproductie op 28.8 procent in 2024.

Met nieuwe, koolstofarme energiebronnen behoudt elke economie in het onderzoek ongeveer 90 procent of meer van de besparing. De elf economieën onderaan de ranglijst bezitten het grootste deel van de vervangbare brandstof van de OESO. Greenly noemt de tabel bovendien genereus. De centrales die in de nieuwe vraag voorzien, draaien meestal op gas of kolen, met een bovengemiddelde uitstoot.

"Als het elektriciteitsnet niet schoon is, lost elektrificatie de uitstoot niet op: het verplaatst de uitstoot alleen van de uitlaatpijp naar de schoorsteen van de energiecentrale", aldus Alexis Normand, CEO van Greenly. "Zonder een voorwaarde voor schone energie is het slechts een half beleid."

Een industriële wedloop die evenzeer een beleidsdoel is.

Duitsland zou ongeveer 13 miljoen cv-ketels moeten vervangen, oftewel 1.3 miljoen per jaar. De Verenigde Staten zouden er 49 miljoen moeten vervangen. Greenly zegt dat het jaarlijkse aantal voor Duitsland vele malen hoger ligt dan het recente verkooprecord voor warmtepompen.

De Turkse doelstelling voor het aantal elektrische voertuigen op de weg komt neer op ongeveer 18 miljoen auto-equivalenten, meer dan het gehele wagenpark. Omdat tweederde van de brandstof voor de Turkse wegen diesel is, hangt het behalen van deze doelstelling af van de elektrificatie van vrachtwagens, bussen en bestelwagens. De productiecapaciteit van fabrieken, het aantal installateurs en de wachtrijen voor netaansluitingen bepalen het tempo, aldus het onderzoek.

Het IEA schat dat een snellere elektrificatie de brandstofkosten voor importeurs van wegen met ongeveer 400 miljard dollar per jaar kan verlagen tegen 2035. In Turkije zouden de hogere olieprijzen na de crisis in de Straat van Hormuz de importkosten voor brandstof voor de wegen dit jaar met 5.2 miljard dollar kunnen verhogen, schat Ember.

Wat de belofte niet bevat

De tekst van de belofte erkent dat het gebruik van schone elektriciteit per land verschilt. Er wordt niet vereist dat de extra vraag wordt gedekt door schone bronnen. Campagnevoerders hebben die lacune aangegrepen. Claire Smith, senior internationaal campagnevoerder bij Beyond Fossil Fuels, zei dat de belofte de deur openlaat voor meer gebruik van fossiele brandstoffen.

Het IEA komt in zijn eigen rapport tot een vergelijkbare conclusie en waarschuwt dat elektrificatie alleen niet voldoende is om de klimaatdoelstellingen te halen. Samuel Guéret, klimaat- en energiebeleidsanalist bij Climate Analytics, steunt de doelstelling binnen een breder pakket. "De 35x35-doelstelling is cruciaal voor het bevorderen van actie tegen klimaatverandering", aldus Guéret.

Greenly stelt vier voorwaarden aan de aanbodzijde voor een geloofwaardige toezegging. De productie van koolstofarme elektriciteit moet sneller groeien dan de vraag naar elektriciteit. Investeringen in het elektriciteitsnet en hervormingen in de vergunningsverlening moeten in hetzelfde tempo verlopen als de normen voor voertuigen en verwarming. De capaciteit en opslag van koolstofarme elektriciteit moeten worden afgestemd op de pieken in de winter. De boekhoudregels moeten nieuwe vraag alleen verrekenen met nieuw aanbod van schone energie.

Waar het klimaat landt

De landen die het meest profiteren van snelle elektrificatie beschikken al over schone elektriciteitsnetten, waaronder Frankrijk, Zwitserland en de Scandinavische landen. Voor de Verenigde Staten, Duitsland, Japan, Turkije en Polen ligt het beeld anders. Daar hangt de waarde van de wereldwijde elektrificatiedoelstelling af van schone energie en elektriciteitsnetten die minstens even snel groeien als de vraag.

Regeringen komen van 9 tot en met 20 november bijeen in Antalya. Zonder die voorwaarden aan de aanbodzijde, concludeert Greenly, leidt de belofte nog steeds tot een vermindering van het brandstofverbruik op het punt van consumptie. Het verandert de locatie van de emissies, zonder garantie dat ze zullen dalen.