Brussel heeft een uniforme aanbestedingsverordening voorgesteld die bijna 15 procent van het EU-bbp omvat. Kwaliteitscriteria zouden minstens 30 procent van het gewicht in elke gunningsbeslissing uitmaken.
De Europese Commissie publiceerde het voorstel op 9 september. Het voegt drie bestaande aanbestedingsrichtlijnen samen tot één direct toepasbaar regelboek. Omdat een verordening geen nationale omzetting vereist, krijgt Brussel meer controle over de bestedingen van overheidsinkopers.
Dat bereik is aanzienlijk. Overheidsopdrachten vertegenwoordigen bijna 15 procent van het bbp van de EU. De criteria die aan die uitgaven verbonden zijn, bepalen dus mede welke industriële producten überhaupt een afzetmarkt vinden.
De beste prijs-kwaliteitverhouding wordt de standaard.
Volgens het ontwerp wordt de beste prijs-kwaliteitverhouding het standaard gunningsmechanisme. Kwaliteitscriteria moeten dan minstens 30 procent van het gewicht in de beslissing uitmaken. Kopers kunnen aan die drempel voldoen door middel van gunningscriteria, vergelijkbare specificaties of prestatieclausules.
De verschuiving weg van het laagsteprijsprincipe geniet brede steun. Campagnegroepen, vakbonden, brancheorganisaties en academici hebben er allemaal op aangedrongen. De definitie van kwaliteit in de tekst is echter breed en omvat milieu-, sociale, innovatie-, veiligheids- en Europese voorkeurseisen.
Elk criterium kan ook afzonderlijk worden toegepast. Zo kan een contract uitsluitend op basis van Europese voorkeur worden gegund, zonder dat er een milieu- of sociale toets aan verbonden is.
Groene inkoop blijft optioneel.
Het voorstel geeft Groene Overheidsaanbestedingen een eigen hoofdstuk. Het beschrijft ook duidelijk wat het concept inhoudt. Desondanks blijft groen inkopen een keuze in plaats van een verplichting voor aanbestedende instanties.
Bellona Europa betoogt dat dit in strijd is met artikel 5 van het ontwerp, waarin klimaat- en milieubescherming worden genoemd als een van de strategische aanbestedingsdoelstellingen van de Unie. De fractie wil dat de medewetgevers een deel van de gunningen reserveren voor groene aanbestedingen.
Linda Zarai, beleidsadviseur voor schone bouw bij Bellona Europa, zei: "Dit voorstel bevat veel goede elementen, maar laat vrijwel alles optioneel. 'Kwaliteit' kan in principe alles betekenen, en publieke inkopers zouden bijvoorbeeld alleen de voorkeur kunnen geven aan lokale content, terwijl milieu-, sociale of innovatie-eisen volledig buiten beschouwing worden gelaten. Ik zie niet in hoe dit de concurrentiekracht van de EU, de groene transitie of de stimulering van innovatie ten goede zal komen."
Nationale regels zouden een maximum kunnen hebben.
Harmonisatie werkt twee kanten op. Italië, Frankrijk en Spanje leggen hun overheidsinkopers al verplichte milieuvoorwaarden op. Deze nationale regels gaan verder dan het ontwerp van de Commissie.
Zoals de tekst er nu ligt, zou groene inkoop ook in die landen optioneel worden. Bellona waarschuwt daarom dat het voorstel een bovengrens stelt aan de ambities in plaats van een ondergrens. De organisatie wil dat lidstaten de vrijheid behouden om de eisen van de Unie te overtreffen.
De Commissie is ook van plan om bepalingen inzake groene aanbestedingen in veertien sectorale wetten in te trekken of te wijzigen. Het gaat onder meer om de Bouwproductenverordening, de Net-Zero Industriewet en de Verordening inzake ecodesign voor duurzame producten. Het heropenen van afgesloten dossiers brengt echter risico's met zich mee.
Technologieën aanschaffen voordat ze op grote schaal beschikbaar zijn.
Een van de hoofdstukken behandelt de aanschaf van producten die nog niet op commerciële schaal verkrijgbaar zijn. Aanbestedende instanties zouden rechtstreeks toegang krijgen tot opkomende of nichetechnologieën. Koolstofarm cement en emissievrije bouwmachines zijn hiervoor de meest voor de hand liggende voorbeelden.
Irene Domínguez Pérez, beleidsmanager voor ingebedde koolstof en loodmarkten bij Bellona Europa, zei: "Publieke kopers bevinden zich in een unieke positie om de loodmarkten te creëren die Europese producenten van koolstofarme producten nodig hebben. Het optioneel gebruik van milieucriteria zal niet volstaan: vrijwillige benaderingen zijn al geprobeerd binnen het huidige kader, maar die hebben niet de gewenste schaalvoordelen opgeleverd."
Het voorstel gaat nu naar de Raad en het Europees Parlement. Beide instellingen kunnen de kwaliteitsbepalingen tijdens de onderhandelingen aanscherpen of versoepelen. Tot die tijd blijft het effect op de decarbonisatie van de industrie onzeker.
