Mening van een expert op het gebied van kernafvalbeleid, Roy Payne
Kernenergie wordt aangeprezen als een belangrijke koolstofarme oplossing om aan de stijgende wereldwijde vraag naar energie te voldoen en de gevolgen van klimaatverandering te verzachten. De hamvraag is echter dat het beheer van kernafval al millennia lang een sociaal-politieke, in plaats van een technische, reactie vereist.
Het veilig verpakken van kernafval en het delven van kernenergie diep onder de aarde zijn gevestigde praktijken in plaats van riskante nieuwe technologieën. Hoogradioactief afval wordt momenteel opgeslagen in containers waar je naast kunt staan zonder dat de geigerteller het registreert. We graven al tweeduizend jaar mijnen. Maar de publieke bezorgdheid over kernenergie en het publieke cynisme ten opzichte van de gevestigde wetenschap kunnen niet alleen worden weggenomen door middel van 'educatieve' en 'informatiecampagnes' alleen.
De internationale nucleaire gemeenschap erkent al lang dat de oplossing voor de verwijdering van kernafval een 'politieke' en geen 'technische' kwestie is. De sector heeft zich echter traditioneel beperkt tot het aanpakken van publieke zorgen als een soort STEM-oefening. Als mensen de wetenschap maar zouden begrijpen, zou alles goed komen. 'Conversietherapieën' bereiken echter vaak niet het beoogde resultaat en kunnen een sterke tegenreactie oproepen.
Het zal nodig zijn om complexe wetenschappelijke concepten uit te leggen, maar een dergelijke uitleg alleen zal niet volstaan om een gemeenschap te begeleiden op de lange en controversiële weg die gepaard gaat met het vinden van locaties voor de opslag van nucleair afval. Een ander perspectief en een andere aanpak zijn vereist – een die geworteld is in de 'politieke' sfeer, door de ogen van de gemeenschappen die erdoor worden getroffen.
Centrale Tijdelijke Opslagfaciliteit (CLAB), Zweden. Een opslagvijver voor afval onderweg naar permanente opslag. Afbeelding: SKB
Er is al internationale overeenstemming dat de technische oplossing (genaamd 'geologische berging') ook de 'toestemming' van de gemeenschap vereist (een politieke in plaats van een wetenschappelijke constructie). Maar wat betekent 'toestemming' precies, en hoe wordt die bereikt in verschillende politieke systemen en culturen? Zelfs binnen westerse, liberale democratieën is er geen one-size-fits-all-oplossing.
Misschien moet de nucleaire sector stoppen met de vraag "wat moeten we doen om een gemeenschap ervan te overtuigen dat we een nucleaire afvalverwerkingsinstallatie mogen bouwen?" en in plaats daarvan de vraag stellen "wat hebben gemeenschappen nodig om bereidwillig met ons samen te werken?".
Omdat er overeenkomsten zijn in de manier waarop gemeenschappen wereldwijd reageren op identificatie als potentiële gastheer voor een opslagfaciliteit voor kernafval (ook wel 'opslagplaats' genoemd). En overeenkomsten in hun vermogen om zinvol en gelijkwaardig deel te nemen aan een op toestemming gebaseerd proces. Door deze overeenkomsten te verkennen, vanuit het perspectief van de gemeenschap (niet van de industrie), kunnen kernprincipes worden ontwikkeld om landen te helpen een succesvol proces op hun eigen grondgebied te implementeren.
Wereldwijd zijn de getroffen gemeenschappen doorgaans geïsoleerde, onderontwikkelde plattelands- of kustgemeenschappen. Ze worden overweldigd door de enorme omvang van de oefening, door de legioenen wetenschappers, advocaten, toezichthouders en andere 'experts' uit de overheid en de nucleaire industrie die hen verzekeren dat iedereen veilig zal zijn, vertrouw ons maar. In dergelijke omstandigheden is het vermogen of de bereidheid van de gemeenschap om te vertrouwen schaars.
Belangrijker nog is dat gemeenschappen er weinig vertrouwen in hebben dat ze zinvol kunnen deelnemen. Ze beschikken niet over de vaardigheden, expertise of de menselijke hulpbronnen om zich bezig te houden met complexe wetenschap en een decennialang proces, om hun eigen belangen effectief te beschermen en te behartigen. Ze voelen een machtsongelijkheid. In een systeem gebaseerd op toestemming hebben ze er simpelweg voor gekozen om zelfs geen toestemming te geven voor een eerste gesprek.
Gelukkig zijn er tekenen dat de internationale nucleaire gemeenschap dit begint te erkennen. Later in 2025 zullen zowel het Internationaal Atoomenergie Agentschap (IAEA) als het Nucleair Energie Agentschap (NEA-OESO) conferenties houden, met "empowerment van gemeenschappen" op de agenda.
We bevinden ons in een stadium van menselijke ontwikkeling waarin de uitdagingen waarmee de soort wordt geconfronteerd, langetermijnplanning en besluitvorming vereisen. Er zijn geen gemakkelijke opties. Er zijn wel voordelen te behalen. We hebben niet de gewoonte om zulke langetermijnbeslissingen te nemen, gedreven als we zijn door de electorale cyclus, of de voorkeur voor kortetermijnwinst die zo min mogelijk pijn vereist.
Dit geldt evenzeer voor oplossingen voor klimaatverandering, of de grootschalige implementatie van hernieuwbare technologieën, als voor de verwerking van kernafval. Wereldwijd verzetten mensen zich tegen veranderingen die hen worden opgedrongen – zelfs de Chinese overheid is teruggekrabbeld na rellen tegen geplande kerncentrales.
Lokale gemeenschappen kunnen vijandig reageren op de opslag van kernafval in de buurt van hun huizen.
De internationaal overeengekomen 'consent-based'-aanpak biedt de mogelijkheid om het publiek op een andere manier te betrekken, maar vereist investeringen in de capaciteit van gemeenschappen om zinvol bij te dragen aan lokale beslissingen die bijdragen aan wereldwijde behoeften. Het zuiveren van het aardoppervlak van het kernafval dat we al hebben en het verbeteren van de mogelijkheden om grootschalige infrastructuurprojecten voor koolstofarme, hernieuwbare en kernenergie te implementeren, zijn cruciale behoeften.
Als we gemeenschappen niet toerusten om complexe, moeilijke en langetermijnbeslissingen te nemen, dan laten we de planeet en onszelf in de steek.
