Cleantech staat nu voor de zwaarste test tot nu toe: 2025 bood een vals gevoel van veiligheid.

De cijfers die er toe doen

De gegevens uit alle drie de belangrijkste markten laten een beeld zien van gelijktijdige krimp. Volgens Briefing over schone technologie voor Europa in het eerste kwartaal van 2026De investeringen in durfkapitaal en groeikapitaal in de EU daalden in het eerste kwartaal tot 1.3 miljard euro, vergeleken met 2 miljard in het vierde kwartaal van 2025 en ruim onder het gemiddelde van 2.2 miljard euro voor hetzelfde kwartaal in 2024. Het totale aantal transacties in de EU daalde tot 62, het laagste kwartaalcijfer sinds 2017. Het aantal transacties in de vroege fase daalde met 25% tot 47. De activiteit in de latere fase kromp tot slechts 15 Series B- en groeikapitaaltransacties, het laagste aantal in meer dan vijf jaar.

In de Verenigde Staten werd 3.5 miljard euro opgehaald via 72 transacties, het laagste niveau sinds ten minste 2014. Een handvol megadeals op het gebied van kernfusie en energieopslag stuwt dat cijfer omhoog. Zonder die deals is de markt echter kleiner dan hij lijkt.

De geopolitieke aanleiding

De directe oorzaak is geopolitiek. Het escalerende conflict in het Midden-Oosten heeft de kosten van fossiele brandstoffen en transport opgedreven, bijgedragen aan aanhoudende inflatie en de interesse van investeerders gedrukt. De Europese Commissie schatte dat de EU tegen 22 april 2026 sinds de escalatie van het conflict in maart 24 miljard euro meer aan fossiele brandstoffen had uitgegeven, bovenop de 340 miljard euro aan importkosten in 2025.

Victor Van Hoorn, directeur van Cleantech for Europe, verwoordde de financiële logica onomwonden: "Elke euro die wordt besteed aan steun voor fossiele brandstoffen is een euro die niet kan worden besteed aan onderwijs, innovatie of defensie." De wrede ironie is overduidelijk. Dezelfde crisis die de kosten van de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen blootlegt, remt de investeringen die nodig zijn om er een einde aan te maken.

Het structurele probleem van het Verenigd Koninkrijk

In het Verenigd Koninkrijk bereikte de totale aandelenfinanciering in 2025 3.9 miljard pond, een stijging ten opzichte van 2.5 miljard in 2024. De totale schuld bedroeg 3.2 miljard pond. Maar de subsidies kelderden van 200 miljoen pond het jaar ervoor naar 70 miljoen pond. De seedfinanciering kwam uit op 144 miljoen pond, een scherpe daling. Serie A-financiering bleef met 366 miljoen pond ver onder het hoogtepunt. Groeikapitaal herstelde zich sneller dan in eerdere fasen, wat laat zien waar de risicobereidheid naartoe is verschoven en waar niet.

Tijdens Innovation Zero in Londen in april gaf Beverley Gower-Jones van het Clean Growth Fund, voorzitter van de investeringscommissie van Great British Energy en medeoprichter van Carbon Limiting Technologies, de scherpste diagnose van het structurele probleem: "Het Verenigd Koninkrijk heeft geen innovatieprobleem. We hebben een probleem met de kapitaalafstemming. En zolang we dat niet oplossen, blijven we de toekomst uitvinden en laten we die aan iemand anders over."

Ze wees op wat ze een gevaarlijke slingerbeweging noemde. Het IEA schat dat 35% van de technologieën die nodig zijn om netto nul uitstoot te bereiken, nog niet bestaan. "Je kunt niet op grote schaal implementeren wat nog niet is ontwikkeld", zei ze. De gevolgen van het nu stopzetten van subsidies en startkapitaal zullen zich niet over tien jaar laten voelen, maar binnen twee tot drie jaar.

Gower-Jones was al even onverbloemd over de infrastructuur in de beginfase. "Subsidies, startkapitaal, spin-offs van universiteiten," zei ze, "die vroege startfinanciering is niet optioneel. Het is fundamenteel. En we investeren er te weinig in." Ze riep universiteiten op om commercialisering serieus te nemen als een kernonderdeel van hun missie, en betoogde dat de ecosysteemeffecten – waarbij talent blijft, kapitaal zich concentreert en bedrijven lokaal groeien – niet alleen in Oxford en Cambridge zichtbaar zijn, maar ook in steden als Manchester, Sheffield en Glasgow.

Wat commercialisering betreft, daagde ze het gangbare beeld uit dat het Verenigd Koninkrijk slecht is in het op de markt brengen van innovaties. Het VK creëerde de afgelopen vijf jaar voor £145 miljard aan door durfkapitaal gefinancierde unicorns, tegenover £245 miljard in heel Europa. Dat is een sterke prestatie. Maar de winst blijft niet in het land waar die is ontstaan.

“Het Verenigd Koninkrijk heeft geen innovatieprobleem. We hebben een probleem met de afstemming van kapitaal. En zolang we dat niet oplossen, blijven we de toekomst uitvinden en laten we die aan iemand anders over.”— Beverley Gower-Jones, voorzitter van de investeringscommissie van Great British Energy

Britse pensioenfondsen beleggen minder dan 0.5% van hun vermogen in durfkapitaal. Twee derde belegt er helemaal niets in. In de Verenigde Staten leveren pensioenfondsen 70% van het binnenlandse durfkapitaal. In het Verenigd Koninkrijk ligt dit percentage onder de 10%.

"Meer dan 90% van de grote durfkapitaalrondes omvat internationale investeerders," aldus Gower-Jones.

Tweeëntwintig procent van de Britse pensioenfondsen overweegt nu om meer te beleggen in durfkapitaal, wat zij als vooruitgang erkende, eraan toevoegend: "we hebben momentum nodig. We moeten snel handelen."

Ook over de structurele tekortkomingen in de kapitaalbesteding was ze zeer direct. “Er is geen tekort aan kapitaal. Het is een structureel probleem. We hebben geen gebrek aan instrumenten, maar wel aan inzetbare oplossingen.”

Projecten mislukken omdat ze te riskant zijn voor infrastructuurkapitaal, te kapitaalintensief voor durfkapitaal en te commercieel voor subsidies. "Financiering komt te laat", voegde ze eraan toe. "We gaan ervan uit dat kapitaal stroomt zodra iets financierbaar is, maar de weg ernaartoe is de moeilijkste en minst gefinancierde stap. Technologisch risico, beleidsonzekerheid en niet-gecontracteerde inkomsten – dus iedereen wacht en er gebeurt niets." De sleutel tot succes, betoogde ze, is vraagzekerheid: langetermijnafnameovereenkomsten, overheidsaanbestedingen en minimumprijzen voor CO2-uitstoot. "Financiering van decarbonisatie draait niet om één enkele kapitaalbron", zei ze. "Het gaat om gelaagdheid."

Het Europese beeld

De krimp van de EU heeft een eigen structurele logica. De gemiddelde transactiegrootte daalde van 24 miljoen euro in het vierde kwartaal van 2025 naar 20 miljoen euro. Van de 27 lidstaten werden er in 11 geen transacties geregistreerd in het eerste kwartaal van 2026. Duitsland stond bovenaan met 18 transacties, gevolgd door Frankrijk met 12 en Nederland met 7. Energie en elektriciteit waren goed voor 62% van alle durfkapitaal- en groeifinanciering. Kapitaal in andere sectoren blijft structureel beperkt, gekenmerkt door kleinere transactiegroottes en minder ontwikkelde schaalvergrotingskaders.

Het rapport Cleantech for Europe wijst op een aanhoudend tekort aan kapitaal in de latere fasen van de ontwikkeling, waardoor Europese scale-ups de commerciële volwassenheid niet kunnen bereiken. Het ETCI 2.0-initiatief van de EIB, gericht op 15 miljard euro voor circa 100 Europese groeifondsen, is een welkome structurele reactie. Maar deze maatregelen moeten snel worden geïmplementeerd.

Op beleidsgebied is de Industrial Accelerator Act, die op 4 maart 2026 werd gepresenteerd, de eerste keer dat de EU overheidsopdrachten koppelt aan criteria voor schone technologieën van EU-oorsprong. De definitieve tekst is echter aanzienlijk zwakker dan eerdere ontwerpen. Ontsnappingsclausules stellen lidstaten in staat om op kostenoverwegingen af ​​te zien van de eisen met betrekking tot lokaal geproduceerde componenten. Ook het EU-emissiehandelssysteem (EU ETS) staat onder druk. De briefing verzet zich tegen elke verzwakking van het koolstofprijssignaal: "Elke herziening die de voorspelbaarheid of ambitie van het systeem ondermijnt, dreigt investeringsbeslissingen die al zijn genomen te verstoren."

“Wij creëren waarde. Wij nemen het risico, wij bouwen de bedrijven op, en de winst gaat ergens anders heen. Eerlijk gezegd hebben we Amerika al lang genoeg groots genoeg gemaakt.” — Beverley Gower-Jones

De houding van China versterkt de urgentie: "De aankondiging van China eind april, waarin het dreigde met tegenmaatregelen tegen Europese handelsbeschermingsinstrumenten, in combinatie met de aanhoudende beperkingen op de export van cruciale grondstoffen, maakt duidelijk dat terughoudendheid geen optie meer is."

Ook het EU-emissiehandelssysteem (ETS) staat onder druk. Lidstaten en energie-intensieve industrieën pleiten voor een verzwakking of herziening van het systeem. In het rapport wordt dit echter tegengesproken: "Het koolstofprijssignaal dat ten grondslag ligt aan het ETS is essentieel voor de investeringszekerheid op lange termijn die nodig is voor de decarbonisatie van de industrie. Elke herziening die de voorspelbaarheid of ambitie van het systeem ondermijnt, dreigt investeringsbeslissingen die al zijn genomen te verstoren."

Het moment dat om realisme vraagt

Sarah Mackintosh, Directeur Cleantech voor het Verenigd KoninkrijkOp Innovation Zero werd opgemerkt dat de verwachte ineenstorting van de Amerikaanse investeringen in schone technologie na de verkiezingen van 2024 in 2025 niet plaatsvond. Dat gegeven werd breed gedeeld als bewijs van veerkracht. Het eerste kwartaal van 2026 suggereert echter dat het om een ​​vertraging ging, niet om een ​​daadwerkelijke ontkoppeling. De Amerikaanse investeringen staan ​​nu op het laagste niveau sinds 2014. De buffer is verdwenen.

Het IEA-rapport Energy Technology Perspectives 2026, dat in april in het Europees Parlement werd gepresenteerd, maakte de ontwikkeling expliciet. De wereldwijde markt voor in massa geproduceerde schone energietechnologieën zal naar verwachting groeien van 1 biljoen dollar in 2025 tot bijna 3 biljoen dollar in 2035. Maar Europa loopt het risico achter te blijven in de opschalingsfase.

De structurele problemen die tijdens Innovation Zero aan het licht kwamen, bestonden al vóór de huidige economische krimp. De krimp maakt ze urgenter en minder acceptabel om uit te stellen. Gower-Jones sloot haar toespraak af met een samenvatting die zowel een uitdaging als een aansporing inhoudt: "We hebben de wetenschap. We hebben het talent. We hebben de bedrijven. En we zijn geweldig in commercialisering. Maar we moeten in onszelf gaan geloven."

De investeringsthese voor schone technologie was nooit dat markten immuun zijn voor politiek. Het was eerder dat de economische principes hoe dan ook stand zouden houden. Het eerste kwartaal van 2026 is het eerste kwartaal waarin die bewering serieus op de proef wordt gesteld. De gegevens uit het Verenigd Koninkrijk, Europa en de Verenigde Staten suggereren dat de test zwaarder is dan het optimisme van vorig jaar deed vermoeden.