Een wedloop tussen overheden en bedrijven om cruciale mineralen in te slaan, dreigt de kosten van de wereldwijde energietransitie op te drijven, zo blijkt uit berichtgeving. Klimaat Home NieuwsDe stormloop, aangewakkerd door onzekerheid over de toeleveringsketen en geopolitieke concurrentie, dreigt kunstmatige schaarste te creëren op de markten voor materialen die essentieel zijn voor zonnepanelen, batterijen en windturbines.
Het probleem is structureel van aard. Wanneer meerdere partijen tegelijkertijd dezelfde eindige grondstoffen hamsteren, stijgen de prijzen, zelfs zonder dat er sprake is van een onderliggend tekort aan aanbod. Voor een transitie die al onder financiële druk staat, zou die dynamiek de uitrol van schone energietechnologieën kunnen vertragen, juist op het moment dat snelheid het belangrijkst is.
Waarom overheden nu voorraden aanleggen
De inspanningen om minerale reserves veilig te stellen weerspiegelen een bredere verschuiving in de manier waarop overheden risico's in de toeleveringsketen beoordelen. De verstoringen van begin jaren 2020, in combinatie met de toenemende handelsspanningen tussen grote economieën, hebben de afhankelijkheid van één enkele leverancier politiek onhoudbaar gemaakt.
Als gevolg hiervan hebben de Verenigde Staten, de Europese Unie en verschillende Aziatische economieën stappen ondernomen om strategische reserves aan te leggen van materialen zoals lithium, kobalt en zeldzame aardmetalen.
De redenering is defensief. Beleidsmakers stellen dat het aanleggen van buffervoorraden binnenlandse industrieën beschermt tegen prijsschokken en geopolitieke druk. Het collectieve effect van veel landen die tegelijkertijd dezelfde strategie volgen, is echter een vraagtoename die de markten mogelijk moeilijk kunnen opvangen. De mijnbouwcapaciteit kan niet van de ene op de andere dag worden opgeschaald, dus het aanleggen van voorraden concurreert rechtstreeks met de industriële vraag van fabrikanten die de toeleveringsketen voor schone energie opbouwen.
Deze spanning is niet theoretisch. De lithiumprijzen hebben de afgelopen jaren al extreme volatiliteit laten zien, met schommelingen tussen recordhoogtes en scherpe correcties als gevolg van veranderende vraagsignalen. Het toevoegen van door de overheid gestuurde voorraadopbouw aan een toch al volatiele markt introduceert een extra laag van onvoorspelbaarheid die de planning van langetermijninvesteringen bemoeilijkt.
De kostenimplicaties voor de inzet van schone energie
Hogere mineraalprijzen hebben directe gevolgen voor de economie van schone energieapparatuur. De kosten van batterijen, die de afgelopen tien jaar drastisch zijn gedaald, zijn gevoelig voor de prijzen van lithium, nikkel en kobalt. De productie van zonnepanelen is afhankelijk van polysilicium en zilver. Windturbines hebben zeldzame aardmetalen nodig voor permanentmagneetgeneratoren. Wanneer de inputkosten stijgen, krijgen projectontwikkelaars te maken met krappere marges of berekenen ze de kosten door in hogere elektriciteitsprijzen.
Voor opkomende economieën zijn de gevolgen nog ernstiger. Landen in het mondiale Zuiden beschikken vaak niet over de financiële reserves om te concurreren in de race om grondstoffenvoorraden aan te leggen of om hogere kosten voor apparatuur op te vangen. Een sterke stijging van de prijzen van mineralen, veroorzaakt door het hamsteren door rijke landen, zou de kloof kunnen vergroten tussen landen die zich een snelle uitrol van schone energie kunnen veroorloven en landen die dat niet kunnen. Dat zou de gelijkheidsverplichtingen die in internationale klimaatakkoorden zijn vastgelegd, ondermijnen.
Daarnaast zijn de investeringssignalen die door voorraadopbouw worden gegenereerd, gemengd. Enerzijds kunnen hogere prijzen nieuwe mijnbouwprojecten stimuleren. Anderzijds ontmoedigt prijsvolatiliteit de kapitaalinvesteringen op lange termijn die nodig zijn voor grootschalige mijnontwikkeling. Het resultaat kan een cyclus zijn van onderinvestering gevolgd door tekorten in het aanbod, in plaats van de gestage capaciteitsgroei die de transitie vereist.
Marktontwerp en het risico van fragmentatie
Het dieperliggende probleem is het ontbreken van gecoördineerd internationaal bestuur voor de markten van kritieke mineralen. In tegenstelling tot olie, waar OPEC en gevestigde termijnmarkten prijssignalen afgeven, worden kritieke mineralen verhandeld op gefragmenteerde, vaak ondoorzichtige markten. Er is geen multilateraal orgaan met een mandaat om destabiliserend hamstergedrag te voorkomen of om de vrijgave van reserves te coördineren tijdens periodes van aanbodtekort.
Het Internationaal Energieagentschap heeft opgeroepen tot meer transparantie en samenwerking in de toeleveringsketens van kritieke mineralen, en het Minerals Security Partnership, een samenwerkingsverband van grote economieën, is een poging tot afstemming. Deze kaders blijven echter vrijwillig en missen handhavingsmechanismen. Ondertussen blijven concurrerende nationale strategieën de feitelijke besluitvorming domineren.
Sommige analisten stellen dat de oplossing ligt in coördinatie aan de vraagzijde, waaronder overeenkomsten over gedeelde reserves tussen geallieerde landen, gezamenlijke inkoopmechanismen en bindende transparantie-eisen voor staatsvoorraden. Zonder dergelijke structuren blijft de prikkel voor elke regering om unilateraal te handelen sterk, zelfs als het collectieve resultaat de belangen van iedereen schaadt.
Wat staat de mineralenmarkt te wachten?
De ontwikkeling van de markten voor kritieke mineralen in de komende vijf jaar zal de snelheid en de kosten van de energietransitie aanzienlijk beïnvloeden. Als de voorraadopbouw toeneemt zonder overeenkomstige investeringen in nieuwe aanvoer, zal de prijsdruk toenemen. Omgekeerd, als grote economieën overeenstemming kunnen bereiken over gecoördineerd reservebeleid en de vergunningsprocedures voor mijnen kunnen versnellen, kunnen de ergste gevolgen mogelijk worden voorkomen.
Voor investeerders en projectontwikkelaars is de directe prioriteit het versterken van de veerkracht van de toeleveringsketen door middel van diversificatie en langetermijnafnameovereenkomsten, in plaats van blootstelling aan de spotmarkt. Voor beleidsmakers is de uitdaging te erkennen dat nationale strategieën voor de bescherming van delfstoffen, wanneer ze geïsoleerd worden nagestreefd, gezamenlijk de transitie kunnen ondermijnen die ze juist moeten beschermen. De tijd om werkbare internationale kaders te creëren wordt steeds korter, en de kosten van uitstel zijn meetbaar in zowel geld als graden.
