De geplande uitbreiding van de offshore olie- en gaswinning vormt een directe bedreiging voor enkele van 's werelds meest ecologisch kwetsbare mariene habitats, aldus een nieuw rapport dat waarschuwt dat de voortdurende ontwikkeling van fossiele brandstoffen haaks staat op de biodiversiteits- en klimaatdoelstellingen. Deze bevindingen komen op een moment dat regeringen onder toenemende druk staan om strategieën voor energiezekerheid te verzoenen met wettelijk bindende milieudoelstellingen.
Waar de dreiging geconcentreerd is
Het rapport wijst op offshore booractiviteiten als een groeiend gevaar voor beschermde mariene gebieden en hotspots van biodiversiteit. Geplande uitbreidingsprojecten overlappen ecosystemen die visbestanden, koraalriffen en migrerende soorten ondersteunen. Deze habitats staan al onder druk door stijgende oceaanwateren en verzuring als gevolg van broeikasgasemissies. Extra industriële activiteiten in deze gebieden verergeren de bestaande druk op een manier die moeilijk terug te draaien is.
De geplande projecten zijn geografisch breed verspreid. De uitbreiding concentreert zich in regio's waar het toezicht op milieueffectbeoordelingen inconsistent is. In diverse gevallen zijn boorvergunningen verleend in de buurt van gebieden die overheden afzonderlijk hebben beloofd te beschermen in het kader van internationale biodiversiteitskaders, waaronder het Kunming-Montreal Global Biodiversity Framework uit 2022, dat als doel heeft gesteld om 30 procent van de oceanen wereldwijd te beschermen tegen 2030.
De spanning tussen energiebeleid en klimaatdoelstellingen
Het Internationaal Energieagentschap concludeerde in zijn baanbrekende rapport 'Netto nul emissies in 2050' uit 2021 dat er geen nieuwe olie- en gasvelden nodig zijn om de netto nul emissies tegen het midden van de eeuw te bereiken. Desondanks is er blijvend geïnvesteerd in nieuwe offshore-projecten. Overheden en nationale oliemaatschappijen hebben zorgen over de energiezekerheid, met name na de verstoringen veroorzaakt door de Russische invasie van Oekraïne in 2022, aangevoerd als rechtvaardiging voor het goedkeuren van nieuwe winningsvergunningen.
Die redenering heeft kritiek opgeleverd van zowel klimaatwetenschappers als natuurbeschermers. Volgens het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) absorbeert het mariene milieu ongeveer 90 procent van de overtollige warmte die door de opwarming van de aarde wordt gegenereerd. De uitbreiding van de infrastructuur voor fossiele brandstoffen in oceanische omgevingen creëert daarom een cumulatief risico, omdat het de opwarming versnelt die de ecosystemen rondom de nieuwe infrastructuur aantast.
Voor beleggers zijn de gevolgen aanzienlijk. Het risico op waardeverlies van activa blijft een grote zorg voor portefeuilles die blootgesteld zijn aan offshoreprojecten met een lange doorlooptijd. Velden die vandaag worden goedgekeurd, bereiken mogelijk pas over tien jaar hun piekproductie, waarna de vraagontwikkelingen in scenario's met een versnelde energietransitie ze economisch onhaalbaar kunnen maken. Tegelijkertijd neemt het regelgevingsrisico toe, omdat biodiversiteitsverlies, naast klimaatverandering, steeds meer terrein wint als kader voor financiële openbaarmaking.
Beleidslacunes en bestuurlijke tekortkomingen
Een kernprobleem dat in het rapport wordt genoemd, is de fragmentatie van het bestuur. Klimaatverplichtingen, biodiversiteitsbeloftes en beslissingen over energievergunningen worden vaak door verschillende ministeries genomen met beperkte coördinatie. Hierdoor kunnen projecten de milieubeoordeling doorlopen, terwijl ze toch in strijd zijn met de bredere internationale verplichtingen van een land. Deze structurele ontkoppeling heeft de uitbreiding mogelijk gemaakt in gebieden die zich op een ongemakkelijke manier dicht bij beschermde zones bevinden.
De 30x30-biodiversiteitsdoelstelling, hoewel breed onderschreven, mist de noodzakelijke handhavingsmechanismen om onverenigbare industriële activiteiten te blokkeren. Tot nu toe is de aanwijzing van mariene beschermde gebieden sneller gegaan dan de implementatie van zinvolle beperkingen binnen die gebieden. In de praktijk staan sommige beschermde gebieden winningsindustrieën toe onder bestaande vergunningen, waardoor de instandhoudingswaarde van de aanwijzing zelf wordt ondermijnd.
Activisten en onderzoekers pleiten voor een betere coördinatie tussen verschillende ministeries en voor milieueffectrapportages die cumulatieve klimaateffecten meenemen in plaats van projecten geïsoleerd te beoordelen. Daarnaast betogen ze dat financiële toezichthouders duidelijkere openbaarmaking van risico's voor de biodiversiteit zouden moeten eisen, naast de financiële openbaarmaking van klimaatgerelateerde risico's die al in verschillende landen wordt ingevoerd.
Wat staat toezichthouders en investeerders te wachten?
De publicatie van het rapport op Wereldmilieudag heeft symbolische betekenis, hoewel de belangrijkere momenten zich in de komende maanden zullen voordoen. De volgende ronde van VN-klimaatonderhandelingen in het kader van COP30, gepland voor november 2025 in Belém, Brazilië, zal naar verwachting leiden tot een hernieuwde kritische blik op de toezeggingen met betrekking tot de uitfasering van fossiele brandstoffen. Ook het beheer van biodiversiteit zal worden herzien in het kader van het Kunming-Montreal-akkoord, waardoor activisten een formeel platform krijgen om vergunningen aan te vechten die in strijd zijn met nationale beloften.
Voor investeerders in klimaattechnologie en beleidsmakers wijst de trend naar strengere beperkingen op de ontwikkeling van fossiele brandstoffen op zee. Jurisdicties die vroegtijdig energievergunningen afstemmen op biodiversiteits- en klimaatverplichtingen zullen naar verwachting minder juridische problemen ondervinden en lagere transitiekosten hebben op de lange termijn.
Wie doorgaat met het goedkeuren van uitbreidingen in ecologisch gevoelige gebieden, loopt een steeds groter risico op rechtszaken, reputatieschade en de uiteindelijke kosten van het ontmantelen van installaties die niet langer marktconform zijn.
