Nu een nieuwe ronde tarieven van kracht wordt onder een richtlijn van de regering-Trump, zegt economisch theoreticus Jeremy Rifkin biedt een verrassend tegengif: 3D-printen.
Minister van Financiën Scott Bessent zal naar verwachting een schema voor "wederkerige tarieven" presenteren, gericht op landen waarvan de VS de eigen handelsbarrières oneerlijk acht. Dit markeert een grote escalatie in wat Rifkin de "grote geopolitieke tarievenoorlog van de 21e eeuw" noemt. Maar volgens hem is deze oorlog mogelijk alweer achterhaald.
Terwijl overheden ruziën over containerschepen en invoerrechten, omzeilt een stillere revolutie de traditionele handelsroutes volledig. "Hightech-MKB-bedrijven die 3D-print-/additieve productietechnologieën gebruiken, kunnen digitale softwarebestanden voor hun productlijnen delen met lokale distributeurs over de hele wereld tegen bijna nul marginale kosten", legt Rifkin uit. "En dat verandert alles."
Tarieven zijn niet van toepassing op code
De kern van Rifkins betoog is een fundamentele verandering in de manier waarop goederen worden gemaakt en vervoerd. In plaats van fysieke producten over de oceaan te verschepen, kunnen bedrijven nu digitale ontwerpbestanden naar lokale 3D-printfaciliteiten sturen. Deze bestanden zijn, in tegenstelling tot de goederen die ze produceren, niet onderhevig aan invoerrechten.
"Het heet 3D-printen/additieve productie", zegt Rifkin. "Dit platform van de Derde Industriële Revolutie zet twee eeuwen van subtractieve productie op zijn kop en neutraliseert daarmee het geopolitieke tijdperk."
Het economische potentieel is enorm. De wereldwijde logistieke kosten via zee, lucht en land bereikten in 12.8 $ 2024 biljoen, ongeveer 11.6% van het wereldwijde bbp. Het verlagen van deze kosten zou niet alleen de bedrijfskosten kunnen verlagen, maar ook de uitstoot drastisch kunnen verminderen. Volgens Rifkin zou "het stroomlijnen van de havens" en het verkleinen van de infrastructuur voor goederenlogistiek tot wel 11% van de broeikasgasemissies kunnen elimineren.
Lessen uit de pandemie en klimaatrealiteiten
De COVID-19-pandemie bood een voorproefje van wat er mogelijk is. Uit een rapport van Deloitte, aangehaald door Rifkin, bleek dat bedrijven die 3D-printen gebruiken, hun doorlooptijden met maar liefst 70% konden verkorten in vergelijking met bedrijven die afhankelijk zijn van traditionele toeleveringsketens.
Er is ook een aspect van klimaatbestendigheid. Omdat extreem weer, zoals overstromingen, droogte en orkanen, traditionele logistieke netwerken ontwricht, biedt additieve productie een flexibeler, lokaal gefundeerd alternatief.
“Een opwarmend wereldklimaat… legt het zee-, lucht- en landverkeer over de hele wereld lam en ondermijnt de logistiek en toeleveringsketens in een steeds sneller tempo”, waarschuwt Rifkin.
Van globalisering naar ‘glokalisering’
Dit is niet zomaar een technologische verschuiving, betoogt Rifkin; het is een nieuw economisch model. Het oude systeem, gevormd door de door fossiele brandstoffen aangedreven eerste en tweede industriële revoluties, was gebaseerd op gecentraliseerde, verticaal geïntegreerde giganten. Tegenwoordig, zegt hij, ligt het momentum bij wendbare, hightech kleine en middelgrote ondernemingen (mkb's).
“Hightech-MKB’s in een glokale economie zijn veel wendbaarder dan gigantische mondiale ondernemingen”, schrijft hij in zijn laatste nieuwsbrief, “en kunnen zich sneller aanpassen aan veranderingen die met name door klimaatgerelateerde verstoringen worden veroorzaakt.”
Deze mkb's spelen al een onovertroffen rol in de wereldeconomie. In de EU vertegenwoordigen ze 99.8% van de niet-financiële bedrijven en meer dan de helft van het bbp. In de VS vormen ze 99.9% van de bedrijven en dragen ze 45% van het bbp bij. Wereldwijd zorgen mkb's voor meer dan de helft van de werkgelegenheid.
En ze schalen snel op. Additieve productie breidt zich uit naar alle sectoren – van protheses en auto-onderdelen tot architectuurmodellen en noodhuisvesting. In Saoedi-Arabië heeft de overheid $ 500 miljard vrijgemaakt ter ondersteuning van 3D-geprinte bouw. Dubai streeft ernaar dat 25% van alle gebouwen in 3 2030D-geprint is.
Dhr. Rifkin houdt de keynote speech tijdens het MIPIM-evenement. Afbeelding van https://foet.org/
Een nieuw model voor handel en emissies
Rifkin noemt als voorbeeld hoe de Italiaanse architect Mario Cucinella lokale kleigrond en 3D-printen gebruikte om in 200 uur een duurzaam huis te bouwen, met minimale afvalproductie. In plaats van fysieke huizen te verkopen, kan Cucinella zijn bouwsoftware nu wereldwijd licenseren, waardoor anderen op aanvraag structuren kunnen printen.
Die verschuiving, van 'verkoper-kopermarkten' naar 'aanbieder-gebruikernetwerken', zou de wereldhandel opnieuw kunnen definiëren. En omdat de softwarebestanden niet aan tarieven onderhevig zijn, zijn ze functioneel 'tariefvrij'.
De gevolgen voor het klimaat zijn even ingrijpend. Additieve productie minimaliseert afval door objecten laag voor laag op te bouwen in plaats van grondstoffen te verminderen. Rifkin merkt op dat dit "bijna-afvalvrije" proces een alternatief biedt met een lagere entropie voor traditionele productie, en dat bovendien kan worden aangedreven door hernieuwbare energie.
Kunnen de tarieven de achterstand inhalen?
Sommige sceptici beweren dat overheden uiteindelijk zullen proberen om invoerrechten op digitale 3D-printbestanden te heffen. Maar Rifkin gelooft dat de geest uit de fles is.
"Het midden- en kleinbedrijf is alomtegenwoordig, de markt is er, en er is geen weg terug", zegt hij. "Het wurgen van hightech-mkb's met tarieven zal uiteindelijk mislukken in een meer gedistribueerde en steeds meer geglokaliseerd wereld."
Terwijl wereldleiders hun nationalistische handelsbeleid verdubbelen, is Rifkins boodschap een herinnering dat de werkelijke ontwrichting wellicht helemaal niet voortkomt uit tarieven, maar uit de stille verspreiding van software, lokale drukkers en een klimaatbewuste generatie ondernemers die de Derde Industriële Revolutie van de grond af aan opbouwen.
