Bandar di seluruh dunia sedang bergelut dengan cabaran banjir bandar dan daya tahan iklim yang semakin meningkat. Infrastruktur kelabu tradisional seperti saluran banjir konkrit, paip saliran, dan benteng sering terbukti tidak mencukupi dalam menghadapi kejadian cuaca ekstrem.
Masukkan Konsep Bandar Sponge, pendekatan berasaskan alam semula jadi yang mengutamakan penyerapan air dan pemulihan ekologi untuk mengurangkan banjir dan meningkatkan daya tahan bandar. Dibangunkan oleh arkitek landskap terkenal Kongjian Yu, model Sponge City kini mempengaruhi strategi perancangan bandar di seluruh dunia.
Bagaimana Konsep Bandar Sponge Berfungsi
Idea asas di sebalik Bandar Sponge adalah mudah: bekerja dengan alam semula jadi, bukan menentangnya. Daripada menyalurkan air hujan secepat mungkin, pendekatan ini memfokuskan pada menangkap, memperlahankan dan menggunakan air melalui reka bentuk ekologi. Konsep Bandar Sponge dibina atas tiga prinsip teras. Pertama, mengekalkan air pada sumbernya dengan menggabungkan ciri seperti bumbung hijau, turapan telap dan taman hujan. Langkah-langkah ini membolehkan air meresap ke dalam tanah dan bukannya sistem saliran yang melampau. Kedua, memperlahankan aliran air melalui penggunaan tanah lembap yang dibina, bioswales dan tebing sungai semula jadi, yang membantu mengawal pergerakan air dan mengurangkan risiko banjir yang memusnahkan secara tiba-tiba. Akhir sekali, menerima air di kawasan rendah dengan mengubah ruang yang mudah banjir menjadi taman, tasik dan tanah lembap bandar, menjadikan kelemahan menjadi aset.
Pendekatan ini bukan sahaja mengurangkan risiko banjir tetapi juga meningkatkan biodiversiti, kualiti udara, dan estetika bandar. Selain itu, dengan menambah air bawah tanah dan mengurangkan kesan pulau haba, Bandar Sponge menyumbang kepada usaha penyesuaian iklim yang lebih luas.
Tempat Konsep Bandar Sponge Digunakan
Visi Kongjian Yu telah mendapat tarikan yang ketara, terutamanya di China, di mana kerajaan secara rasmi menerima pakai Program Bandar Sponge pada 2013. Beberapa bandar sejak itu telah melaksanakan projek berskala besar yang menunjukkan keberkesanan model tersebut.
Satu contoh yang ketara ialah Taman Air Ribut Qunli di Harbin, China. Projek ini mengubah kawasan mudah banjir menjadi taman ekologi yang menyerap dan menapis air hujan secara semula jadi. Dengan menggabungkan tanah lembap dan tumbuh-tumbuhan asli, taman ini menghalang banjir bandar sambil menyediakan ruang hijau untuk penduduk. Di Bandar Sanya, Hainan, kawasan pantai tropika, pasukan Yu membangunkan taman hujan, lembangan pengekalan bio dan tanah lembap bandar untuk mengendalikan hujan monsun secara mampan. Satu lagi projek penting ialah Lapangan Terbang Burung Lingang di Shanghai, di mana sistem tanah lembap buatan telah direka untuk menguruskan air ribut sambil menyediakan tempat perlindungan untuk burung migrasi, mempamerkan persimpangan daya tahan bandar dan pemuliharaan biodiversiti.
Di luar China, konsep Sponge City sedang diterokai di bandar-bandar di seluruh dunia. Rotterdam di Belanda, dengan sejarah pengurusan air yang panjang, telah menyepadukan prinsip yang sama ke dalam perancangan bandarnya. Inisiatif seperti plaza air—dataran awam yang berfungsi sebagai kawasan simpanan air hujan—menunjukkan cara bandar boleh menukar risiko banjir kepada ruang bandar pelbagai fungsi. Di Amerika Syarikat, New York City telah mula melaksanakan projek infrastruktur hijau, seperti turapan telap dan bumbung hijau, untuk mengurangkan larian air ribut dan memerangi banjir. Di UK, London menggabungkan sistem saliran mampan (SuDS) yang diilhamkan oleh konsep Sponge City ke dalam pembangunan bandar untuk meningkatkan daya tahan banjir sambil meningkatkan biodiversiti.
Kongjian Yu: Lelaki di Sebalik Penglihatan
Dilahirkan pada tahun 1963 di Kampung Dongyu, Wilayah Zhejiang, China, Kongjian Yu dibesarkan dalam komuniti pertanian luar bandar, di mana hubungannya dengan alam semula jadi membentuk kerja masa depannya. Detik yang menentukan pada zaman kanak-kanaknya berlaku apabila penggunaan racun perosak DDT tempatan pada tahun 1972 membawa kepada kematian ikan di anak sungai berhampiran. Menyaksikan bencana alam sekitar ini secara langsung mencetuskan kesedarannya tentang kesan manusia terhadap ekosistem.
Yu pada mulanya belajar berkebun hiasan di Universiti Perhutanan Beijing, tetapi laluan akademiknya berubah apabila dia melanjutkan pelajaran ke peringkat sarjana dan kedoktoran di Universiti Harvard. Di sana, beliau memberi tumpuan kepada perancangan ekologi landskap, memperhalusi ideanya tentang bagaimana ruang bandar boleh wujud bersama secara harmoni dengan sistem air semula jadi.
Selepas pendidikannya, Yu kembali ke China dan mengasaskan Turenscape, firma seni bina landskap yang telah mempelopori projek urbanisme ekologi di seluruh dunia. Usaha advokasinya telah memainkan peranan penting dalam membentuk dasar kebangsaan China mengenai Bandar Sponge, dan pengaruhnya meluas jauh melangkaui negara asalnya.
Sebagai mengiktiraf sumbangannya, Yu telah dianugerahkan Hadiah Seni Bina Landskap Antarabangsa Cornelia Hahn Oberlander pada tahun 2023. Penghargaan berprestij ini menyerlahkan peranannya sebagai peneraju global dalam reka bentuk bandar yang mampan.
Rangka Tindakan untuk Masa Depan
Apabila perubahan iklim memperhebatkan corak cuaca yang melampau, strategi daya tahan bandar seperti konsep Sponge City menjadi semakin kritikal. Pendekatan Kongjian Yu mencabar pemikiran infrastruktur tradisional, sebaliknya menyokong penyelesaian yang berfungsi dengan alam semula jadi dan bukannya menentangnya.
Bandar-bandar di seluruh dunia mengambil perhatian, dan apabila lebih banyak kawasan bandar menyepadukan prinsip-prinsip ini, model Bandar Sponge boleh menjadi asas kepada perancangan bandar yang mampan pada abad ke-21. Dengan pembandaran pesat dan ancaman iklim yang semakin hampir, visi Yu menawarkan bukan sahaja rangka kerja teori, tetapi penyelesaian yang terbukti dan berskala kepada cabaran mendesak pengurusan air bandar.
