આબોહવા-સંવેદનશીલ દેશો આ વર્ષે તેમની સરકારી આવકનો લગભગ 65% ભાગ દેવા પર ખર્ચ કરશે, જેનાથી અનુકૂલન માટે બહુ ઓછું બચશે, એમ 65 દેશોને આવરી લેતા નવા એક્શનએઇડ સંશોધનમાં જાણવા મળ્યું છે.
એક્શનએઇડે 16 સપ્ટેમ્બરના રોજ એક નવું સંશોધન પ્રકાશિત કર્યું હતું જે દર્શાવે છે કે આબોહવા-સંવેદનશીલ દેશો આબોહવા કાર્યવાહી કરતાં દેવાની ચુકવણી પર લગભગ 25 ગણો વધુ ખર્ચ કરે છે. ચેરિટીએ સૌથી વધુ જોખમમાં મુકાયેલા 65 દેશોની તપાસ કરી. તે જૂથમાં, 2026 માં દેવાની ચુકવણી સરકારી આવકના 65% શોષી લેશે તેવી અપેક્ષા છે.
આ અહેવાલ એક્શનએઇડની વાર્ષિક "હાઉ ધ ફાઇનાન્સ ફ્લોઝ" શ્રેણીનો ચોથો અહેવાલ છે. તેમાં જાણવા મળ્યું છે કે 93.5% સૌથી વધુ આબોહવા-સંવેદનશીલ દેશો દેવાની તકલીફમાં છે અથવા તેના જોખમમાં છે. પરિણામે, દેવું અનુકૂલન, આરોગ્ય અને શિક્ષણ માટેના બજેટને સંકોચાઈ રહ્યું છે, જેમ જેમ આબોહવાની અસરો વધી રહી છે.
એક્શનએઇડ ઇન્ટરનેશનલ માટે ક્લાઇમેટ જસ્ટિસના ગ્લોબલ લીડ ટેરેસા એન્ડરસને જણાવ્યું હતું કે સરકારો તેઓ જે એકત્ર કરે છે તેનો માત્ર એક ભાગ જ રાખે છે. "તેઓ ખરેખર જે નાણાં એકત્ર કરી રહ્યા છે તેનો માત્ર એક તૃતીયાંશ હિસ્સો જ રાખી રહ્યા છે," તેમણે ઉમેર્યું હતું કે મોટાભાગનું દેવું "ખૂબ જ અન્યાયી, ગેરકાયદેસર શરતો" પર લેવામાં આવ્યું હતું.
દેવાનો પ્રવાહ વામન ગ્રાન્ટ સપોર્ટ
આ અહેવાલમાં દેવાના પ્રવાહની સરખામણી ગ્રાન્ટ-આધારિત સહાય સાથે પણ કરવામાં આવી છે. તેમાં જાણવા મળ્યું છે કે ગ્લોબલ સાઉથમાંથી દેવાની ચુકવણી શ્રીમંત રાષ્ટ્રો દ્વારા મોકલવામાં આવેલા ગ્રાન્ટ-આધારિત આબોહવા ભંડોળ કરતાં લગભગ 225 ગણી વધારે છે. બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો, આ દેશોને છોડીને જતા નાણાં તેમને અનુકૂલન કરવામાં મદદ કરવા માટે આવતા નાણાં કરતાં ઘણા વધારે છે.
ચલણના દબાણથી ચિત્ર વધુ ખરાબ થાય છે. આમાંની ઘણી સરકારો ડોલર અથવા અન્ય હાર્ડ કરન્સીમાં ઉધાર લે છે, છતાં તેઓ પોતાના કર વસૂલ કરે છે. જ્યારે પૂર કે દુષ્કાળ આવે છે, ત્યારે રોકાણકારો ઘણીવાર પૈસા પાછા ખેંચી લે છે અને સ્થાનિક ચલણ નબળું પડી જાય છે.
બોસ્ટન યુનિવર્સિટી ગ્લોબલ ડેવલપમેન્ટ પોલિસી સેન્ટરના ડિરેક્ટર કેવિન ગેલાઘરે આ અસર સમજાવી. નબળા ચલણનો અર્થ એ છે કે સરકારોને "તમારા દેવા ચૂકવવા માટે વધુ સ્થાનિક ચલણ" શોધવું પડશે, તેમણે કહ્યું. બદલામાં, કેટલાક દેશો વિદેશી વિનિમય કમાવવા માટે અશ્મિભૂત ઇંધણ સહિત કોમોડિટી નિકાસ પર વધુ આધાર રાખે છે.
ઝામ્બિયા દબદબો બતાવે છે
ઝામ્બિયા એક સ્પષ્ટ ઉદાહરણ આપે છે. દેશમાં 2023 અને 2024 માં ગંભીર અલ નીનો દુષ્કાળ પડ્યો હતો, જેના કારણે પાક અને જળવિદ્યુત ઉત્પાદન પર અસર પડી હતી. તેમ છતાં, તે આ વર્ષે દેવાની ચુકવણી પર તેના સરકારી બજેટના 60% થી વધુ ખર્ચ કરી રહ્યું છે.
તેનાથી વિપરીત, ઝામ્બિયાના બજેટનો માત્ર 0.32% હિસ્સો આબોહવા સ્થિતિસ્થાપકતા અને અનુકૂલન માટે અલગ રાખવામાં આવ્યો છે. એક્શનએઇડ ઝામ્બિયાના આબોહવા ન્યાય પરના વિષયોના નેતા માઈકલ મ્વાન્સાએ જણાવ્યું હતું કે દુષ્કાળે કેટલાક પરિવારોને ભયાવહ પગલાં લેવા દબાણ કર્યું. તેમણે બાળ લગ્નોમાં વધારો તરફ ધ્યાન દોર્યું કારણ કે પરિવારો ટકી રહેવા માટે સંસાધનો શોધતા હતા.
મવાન્સાએ દલીલ કરી હતી કે ઝામ્બિયાનું દેવું રદ કરવાથી સરકારને આબોહવા સંકટનો સામનો કરવા માટે મુક્તિ મળશે. તે અન્ય જાહેર સેવાઓ માટે ચૂકવણી કરવા માટે પણ જગ્યા આપશે, એમ તેમણે જણાવ્યું હતું.
ચુકવણી પર 10% ટોચમર્યાદા
એક્શનએઇડનો મુખ્ય પ્રસ્તાવ એક મર્યાદા છે. રિપોર્ટમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે કોઈપણ આબોહવા-સંવેદનશીલ દેશે તેના રાષ્ટ્રીય આવકના 10% થી વધુ બાહ્ય દેવાની ચુકવણી પર ખર્ચ કરવો જોઈએ નહીં. તે સ્તર સુધી પહોંચવાનો અર્થ એ થશે કે જે દેવા ચૂકવી શકાતા નથી તેને રદ કરવા, અથવા દેવાની રકમ ઘટાડવા માટે શરતો પર ફરીથી વાટાઘાટો કરવી.
જોકે, આ રસ્તો સરળ નથી. ગેલાઘરે નોંધ્યું હતું કે આમાંના મોટાભાગના દેશો વિશ્વ બેંક અને એશિયન ડેવલપમેન્ટ બેંક જેવા બહુપક્ષીય ધિરાણકર્તાઓને દેવું આપે છે. તેમણે ચેતવણી આપી હતી કે તેને સંપૂર્ણપણે રદ કરવાથી તે બેંકોના ક્રેડિટ રેટિંગને નુકસાન થઈ શકે છે અને ભવિષ્યમાં ધિરાણ વધુ મોંઘું થઈ શકે છે.
એક્શનએઇડ યુએસએના એક્ઝિક્યુટિવ ડિરેક્ટર નિરાંજલી અમેરાસિંઘેએ સ્વીકાર્યું કે વર્તમાન રાજકીય ઇચ્છાશક્તિ મર્યાદિત છે. તેમ છતાં, તેમણે કહ્યું કે ધ્યેય એ છે કે દેશોને તેમના જરૂરી ખર્ચ સાથે વાજબી દેવાની ચુકવણીનું સંતુલન કરવા દેવામાં આવે.
પાનખર બેઠકો પહેલા દબાણ વધે છે
આ વર્ષના અંતમાં IMF અને વિશ્વ બેંકની વાર્ષિક બેઠકો અને COP31 પહેલા આ તારણો આવ્યા છે. અનુકૂલન તફાવતના અગાઉના વિશ્લેષણ મુજબ, અનુકૂલન ભંડોળ પહેલાથી જ જરૂરિયાતથી ઘણું ઓછું થઈ રહ્યું હતું . દરમિયાન, ActionAid દલીલ કરે છે કે દેવા પર કાર્યવાહી ઉપલબ્ધ સૌથી પ્રાપ્ત કરી શકાય તેવા આબોહવા પગલાંમાંથી એક હોઈ શકે છે.
લેણદારો માટે, પ્રશ્ન એ છે કે શું તેઓ દેવા અને આબોહવાને એક સમસ્યા તરીકે ગણે છે. આબોહવા-સંવેદનશીલ દેશો માટે, જવાબ એ નક્કી કરશે કે તેઓ પૂર, દુષ્કાળ અને ગરમીથી લોકોને બચાવવા માટે કેટલો ખર્ચ કરી શકે છે.
